📜 İlk modellerden bugüne Batı · Doğu · açık kaynak
Yapay Zekânın Tarihçesi
Tek sayfada 75 yıl: fikirden (1950) derin öğrenmeye, üretken çağdan ajanlara.
DOĞU işaretli maddeler Çin/Uzak Doğu hamleleri — açık kaynakta bugünün öncüleri.
Bu sayfa elle derlenmiş bir kütüphane kaydıdır; güncel akış için Haberler, kanıtlanmış işler için ana sayfadaki ⭐ vitrinine bak.
1950–2011 Temeller ve Kışlar
Yarım asır boyunca fikir vardı, güç yoktu: iki "AI kışı" yaşandı, ama satranç ve veri kümeleriyle zemin döşendi.
1950
Turing Testi
Alan Turing "Makineler düşünebilir mi?" sorusunu ve taklit oyununu ortaya koydu.
1956
Dartmouth Konferansı — "yapay zekâ" doğdu
Terim ilk kez burada kullanıldı; alan resmen kuruldu.
1958
Perceptron
Rosenblatt'ın tek katmanlı yapay sinir hücresi — bugünkü derin ağların atası.
1966
ELIZA
İlk sohbet botu; insanların makineye ne kadar kolay "akıl" atfettiğini gösterdi.
1974–93
İki AI Kışı
Abartılı vaatler + yetersiz donanım = fon kesintileri. Alan iki kez kışa girdi, ikisinden de çıktı.
1997
Deep Blue, Kasparov'u yendi
IBM'in makinesi dünya satranç şampiyonunu mağlup etti — kaba kuvvetin zaferi.
2006
"Derin öğrenme" yeniden doğdu
Hinton ve ekibi çok katmanlı ağların eğitilebileceğini gösterdi; kış bitti.
2009
ImageNet
Fei-Fei Li'nin 14 milyon görsellik veri kümesi — devrimin yakıtı veriydi.
2010–11
DeepMind kuruldu · IBM Watson Jeopardy! kazandı
Modern AI şirketleşmeye, dil anlayışı sahneye çıkmaya başladı.
2012–2019 Derin Öğrenme Devrimi
GPU + veri + derin ağlar buluştu; sekiz yılda görme, oyun ve dilin temeli atıldı. Devrimin mimarisi (Transformer) bu çağın hediyesi.
2012
AlexNet — kırılma anı
ImageNet yarışmasını ezici farkla kazandı; herkes derin öğrenmeye döndü.
2013–14
word2vec · GAN
Kelimeler vektör oldu; çekişmeli ağlar "üretmeyi" öğrendi.
2015
OpenAI kuruldu · ResNet
"Güvenli AGI" misyonlu laboratuvar + 152 katmanlı ağlar çağı.
2016
AlphaGo, Lee Sedol'u yendiDOĞU SAHNESİ
Go'nun sezgisi "hesaplanamaz" sanılıyordu. 37. hamle tarihe geçti; Asya'da AI yatırım seferberliği başlattı.
2017
Transformer — "Attention Is All You Need"
Google'ın makalesi bugünkü TÜM büyük modellerin mimarisini tanımladı.
2018
BERT · GPT-1
Önce-eğit-sonra-uyarla devri: dil modelleri genel amaçlı hâle geldi.
2019
GPT-2 · Zhipu AI kurulduDOĞU
"Yayınlamaya korktuğumuz model" tartışması; Tsinghua çıkışlı Zhipu (GLM) Çin'in akademik AI damarını şirketleştirdi.
2020–2023 Üretken Çağ
Modeller yazmaya, çizmeye, konuşmaya başladı. ChatGPT ile AI laboratuvardan çıkıp herkesin cebine girdi; Doğu kendi cevaplarını art arda duyurdu.
2020
GPT-3 · AlphaFold 2
175 milyar parametre "az örnekle öğrenmeyi" gösterdi; AlphaFold protein katlanmasını çözüp bilimi değiştirdi.
2021
GitHub Copilot · Anthropic kuruldu · DALL·E
AI kod yazmaya başladı; OpenAI'dan ayrılan ekip "güvenlik-öncelikli" Anthropic'i kurdu; metinden görsel çağı açıldı.
2022
Stable Diffusion · Midjourney · Whisper · ChatGPT
Açık ağırlıklı görsel üretim + 30 Kasım'da ChatGPT: 2 ayda 100 milyon kullanıcı — tarihin en hızlı büyüyen ürünü.
2023
GPT-4 · Claude · LLaMA · Mistral · Gemini
Sınır modeller yarışı resmen başladı; Meta'nın LLaMA'sı (sızıntı + Llama 2) açık ağırlık hareketini ateşledi; Paris'te Mistral kuruldu.
2023
Doğu cephesi açıldı: Ernie Bot · Qwen · DeepSeek · MoonshotDOĞU
Baidu Ernie Bot'u çıkardı; Alibaba Qwen'i AÇIK ağırlıkla yayınladı; hedge fonu High-Flyer'dan DeepSeek, Tsinghua çevresinden Moonshot (Kimi) ve 01.AI (Yi) doğdu.
2024–2026 Ajanlar Çağı ve Açık Doğu
Modeller konuşmaktan iş yapmaya geçti. Açık kaynağın ağırlık merkezi belirgin biçimde Doğu'ya kaydı: bugün en güçlü açık modellerin çoğu Çin çıkışlı.
2024
Claude 3 · Llama 3 · o1 · MCP
Akıl yürüten modeller (o1) ve ajan standartları (Anthropic'in açık MCP protokolü) yıl damgası; Llama 3 açık ağırlığı kurumsallaştırdı.
2024
Qwen 2.5 · DeepSeek-V2/V3 · GLM-4DOĞU
Qwen açık kaynağın "iş atı" oldu (en çok türetilen aile); DeepSeek-V2 fiyat savaşını başlattı, V3 verimlilikte çığır açtı.
Oca 2025
DeepSeek-R1 — "Sputnik anı"DOĞU
Açık ağırlıklı akıl yürütme modeli, kapalı devlerle boy ölçüşüp piyasaları salladı; "açık kaynak geride" tezini çökertti.
2025
Qwen3 · Kimi K2 · GLM-4.5+DOĞU
Doğu'nun açık modelleri ajan görevlerinde de öne çıktı; Kimi K2 açık-ajan sınıfının bayrağı oldu.
2025
Kodlayan ajanlar yılı
Claude Code ve benzerleri terminale yerleşti; bilgisayar kullanan, araç çağıran ajanlar günlük iş aracı hâline geldi.
2026
Orkestrasyon çağı — ve bu site
Tek model değil, işbirliği yapan ajan filoları. Base of AGI tam bu dönemin kaydını tutmak için doğdu: bugünün akışı + hiç silinmeyen arşiv.